ዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት ናብ ሱዳን ኣብ ዓመተ 2016 ከመይ ነይሩ፧

ጸብጻብ ብሞኒቶር ኣፍሪካ ሞኒቶርስ ካብ ሱዳን

ንዓመተ 2016 ኣብ ምውፍናው ንዓመተ 2017 ድማ ኣብ ምቅባል ንረከብ ኣለና። ዋሕዚ ስደተኛታት ኤርትረኣውያን ኣብ ዓመተ 2016 ከመይ ነyሩ፧ እቲ ዋሕዚ ነክዩ ዶ ወይስ ወሲኹ፧ ነዚ ምልላይ ኣገዳሲ ኮይኑ ስለ ዝተራእየኒ ኣብዚ ናይ መወዳእታ ወርሒ ናይ ዓመተ 2016 ኣብዚ ነጥቢ ኣተኲረ ነዚ ጸብጻብ ከዳልዎ መሪጸ ለኹ።

ኣብዚ ክዝንጋዕ ዘይብሉ ነዚ ጸብጻብ ከነዳሉ ከለና ኣብ ሱዳን ኣፍና መሊእና ወይ ውን ብናጽነት ክንሓትት ብዙሕ ጸገማት ኣሎ። ብፍላይ ብወገን መንግስቲ ሱዳን ኮምኡ ድማ ብኣባላት ጸጥታ ሱዳን ዝወሃብ መግለጺታት ንዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት ብዝምልከት ሓደ ርጉጽ ዝኾነ ወይ ውን ጭቡጥ ሓብሬታ ክህቡኻ ኣይክእሉን እዮም። ሰለዚ ካብተን ኣብ ምብራቅ ሱዳን ዝረከባ ማዓስከራት ስደተኛታት፡ ብፍላይ ኣብ ማዓስከር ስተደኛታት ሸገራብ ዝመጹ ዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት ተኸታቲልና ዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ዓመተ 2016 ከመይ ከም ዝነበረ ኣብ ማዓስከር ስተደኛታት ሸገራብ ከድና ትዕዝብቲ ወሲድና ኔርና።

መጀመርያ ኤርትራውያን ስደተኛታት ናብ ሱዳን ብኸመይ መንገዲ ከም ዝኣትዉ ምፍላጥ ኣገዳሲ ኮይኑ ይስመዓኒ። ኣብ ሱዳን ስደተኛታት ተቀቢለን ናብ ማዓስከር ስደተኛታት ሸገራብ ዘሕልፋ 4 ናይ መቀበሊ መደበራት ኣለዋ።  ገርገፍ/ሓፊር፡ ሓማዳይት፡ ወዲ ሸሪፎይ ከምኡ ድማ  ቶከር። እዞም ብገርገፍ፡ ሓማዳይት ከምኡ ድማ ብከባቢ ከሰላ (ወዲ ሸሪፎይ) ዝመጹ ንሂወቶም ዝፈታትን ኣዝዩ ፈታኒ መድረኽ ሓሊፎም እዮም ንሱዳን ዝኣትዉ። ምኽንያቱ ብመጀመርያ ዝሰግርዎ መድረኽ  እቲ ኣብዚ ግዜ’ዚ ብናይ ቶኪስካ ቅተል ብዝብል ትእዛዝ ዝመሓዳር እዚ ጨንፈር ምክትታል ዶባት ሰራዊት ኤርትራ ኽኸውን ከሎ፣ ካልኣይ፡ ነዚ መድረኽ ምስ ሰገሩ ድማ ኣብ ንግዲ ደቂ ሰባት ብዝተዋፈሩ ራሻይዳን ተሓባበርቶምን ከምኡ ድማ ብዝተፈላለዩ ሱዳናውያን ዘጋጥሞም መጨወቲን መሸጣን እዩ። ነዚ ፈታኒ መድረኽ ሰጊሮም እዮም ናብ ማዓስከር ስደተኛታት ሸገራብ ዝኣትዉ። ብመንገዲ ቶከር ዝኣትዉ ስደተኛታት ግን ብመጠኑ ዝሓሸ ማለት፡ ብሰለማዊ መንገዲ ናብ ኣባላት ጸጥታ ሱዳን ተረኪቦም ናብ ማዓስከር ስደተኛታት ሸገራብ የብሉ።

ካብዘን ክንጠቕሰን ዝጸናሕና ናይ መቐበሊ ንቁጣታት፡ ኣብ ሰሙን ሓደ ግዜ፡ ማለት ካብ ገርገፍ፡ ሓምዳይት፡ ከሰላ (ወዲ ሸሪፎይ)፡  ስደተኛታት ጽዒና ናብ ማዓስከር ስደተኛታት ሸገራብ ተጓዓዕዝ ናይ ላዕለዋይ ኮሚሺን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ( UNHCR ) ማኪና ኣላ። ሳሕቲ ጻዕቂ ስደተኛታት ምስ ዘጋጥም ድማ ኣብ ሰሙን ክልተ ግዜ ተጓዕዝሉ እዋናት ውን ኣሎ። መቐበሊ ንቚጣ ቶከር ግን ካብ ከሰላ ነዊሕ ርሒቓ ምስ ምህላዋ፡ ብክልተ ወይ ውን ሰለስተ ምኒባሳት እዩ እቲ መስርሕ ናይ ምስግጋር ስደተኛታት ዝካየድ፡ ሰለ’ዚ ኣብ’ዚ ግዜ’ዚ ዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት ይንህር እዩ ዘሎ ።

ኲነታት ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ማዓስከር ሸገራብ ከመይ ከም ዘሎ ንምዕዛብ ብዕለት 14 ታሕሳስ 2016 ናብ’ቲ ቦታ ተንቀሳቂሰ ነይረ። ኣብ ዓመተ 2016 ብብዝሒ ዝኣተዉ ስደተኛታት ኣባላት ሓይልታት ምኽልኻል ዝነበሩ ክኾኑ እንከለዉ ንዖኦም ዝሰዓቡ ድማ ኣብ ክሊ ትሕቲ ዕድመ ማለት ትሕቲ 18 ዝረከቡ፡ ከምኡ’ውን ምስ ህጻውተን ዝመጻ ኣዴታት፡ ስድራቤታት፡ ተምሃሮ ዋርሳይ ይከኣሎ ሳዋ ይርከብዎም። ኣብ’ዚ ግዜ’ዚ ብዝሒ ህድማ ኣባላት ሓይሊታት ምክልኻል ዘጋጥመሉ ዘሎ ምኽንያት ንጹር ኮይኑ፡ እቲ ኣብ’ዚ ግዜ’ዚ ብሓድሽ ኣወዳድባ ተባሂሉ ዝግበር ዘሎ ዶሞዝ ሰራዊት 1ይ ጠንቂ ምኻኑ ይገልጹ።

ኣብ’ዚ ዓመተ 2016 ዝተገብረ ፍሹል ሜላ መንግስቲ ኤርትራ ሓድሽ ኣወዳድባ ዶሞዝ ዝብልእዩ።  እዚ ድማ ንኣብ ሰራዊት ዘለዉን ከምኡ ድማ ኣብ ምኒስትሪታት ዝነጥፉ ሰራሕተኛታት መንግስቲ ናይ ወሰኽ ዶሞዝ ማለት ወርሓዊ 2700 ናቅፋ ገይርናልኩም ኣለና ኢሎም ምስ ኣወጁ እቲ ወርሓዊ 600 ዝኽፈል

ዝነበረ ኣባል ሰራዊት ብብዝሒ ናብ ስደት ክግዕዝ ጀመረ። እዚ ድማ እቲ 2700 ወርሓዊ ዶመዝ ገይርናዮ ኣሎና ዝብል ኪንዮ ናይ ዲፕሎማስያዊ ሃልኪ ኣብ ግብሪ ክረኤ ምስ ዘይምኽኣሉ እዩ። ካብ’ዚ  900 ወርሓዊ ጥራይ ክቔጽረሎም ምጅማሩ፡ ካብዘን 900 ድማ ብምሉኡ ኣብ ኢድ ክርከብዎ ብዘይምኽኣሎም፡ 300 ጥራይ ኣብ ኢዶም ክርከቡ ምኽኣሎም፡ ንስድራቤት ተባሂሉ ድማ ብዘይፍቃዶም 600 ከምዝቁረጽ ብምግባር ንቁጠዐ ሰራዊት ናህሪ ወሰኸሉ። እዚ ብመንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ሰራዊት ዝተገብረ ዘይሕጋዊ ኣገባብ ምዝመዛ፡ ንዝበዝሕ ኣባል  ምክልኻል ንስዴት ከም ዘምርሕ ገርዎ ኣሎ ። እዚ ሓብሬታ ካብቶም ብጭቡጥ ከምኡ ምስ ኣጋጠሞም ሃዲሞም ኣብ ማዓስከር ሸገራብ ተዓቊቦም ዘለዉ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ እዩ።

ኣብ’ዚ ዓመተ 2016 ድሕሪ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡ ኣብ 2ይ ደረጃ  ዝርከቡ ተምሃሮ 2ይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ዋርሳይ ይከኣሎን ካብ ካልኦት ቤት ትምህርትታትን ዝመጹ እዮም። ኣብ ማዓስከር ስደተኛታት ሸገራብ ምስ ኣተዉ ንጠንቂ ስደቶም፡ ማለት (refugee case) ገደብ ዘይብሉ ወትሃደራዊ ዕስክርና ወይ ውን ሃገራዊ  ኣገልግሎት ኢሎም ስለዘመዝግብዎ፡ እቲ ዝበዝሐ ብላዕላዋይ ኮሚሺን ስደተኛናት ሕቡራት ሃገራት (UHNCR) ተመዚጊቡ ዘሎ ጉዳያት ገደብ ዘይብሉ ወትሃደራዊ ዕስክርና ጠንቂ ስደት ኤርትራውያን ኮይኑ ከም ዘሎ ይገልጹ።

ካልእ ሓድሽ ተርእዮ ኣብዚ ዓመተ 2016 ኣብ ሸገራብ ካብ ዝተራእዩ ብብዝሒ ዋሕዚ ትሕቲ ዕድመ ስደተኛታት (under age)  እዩ። ቅድሚ ሕጂ ዝነበረ ብፍሉይ ንትሕቲ ዕድሜ ተባሂሉ ዝተሰርሐ ገዛውቲ ካብ 30 ክሳብ 40 ሰባት ዝሕዝ ብምኻኑ እሞ ዋሕዚ ትዕቲ ዕድመ ብፍላይ ኣብ’ዚ ዝሓለፉ ኣዋርሓት ብዝተጋነነ መልክዑ ስለዝወሰኸ እብቲ ንመንበርኦም ኢሉ ዝተሰርሐ ገዛውቲ፡ ኣብ ሓደ ክፍሊ ክሳብ 300 ትሕቲ ዕድሜ ብሓደ ይነብሩ ኣለዉ። እዚ ቊጽሪ እዚ ምስ’ቲ እቲ ገዛ ክሕዞ ዝኽእል ዓቐን ከተዛምዶ ከሎኻ ናይ ሰማይን ምድሪን ፍልልይ ኣለዎ። ስለ’ዚ ካልእ ናይ ትሕቲ ዕድሜ መንበሪ ክስራሕ ኣብ መደብ ከም ዘሎ ‘ውን ከረጋግጽ ክኢለ ለኹ።

ካልእ ብጥርኑፍ ዝተሰዳ ስድራቤታት ‘ውን ኣለዋ። እዘን ኣብ ከባቢ ዶብ ዝቕመጣ ዝነበራ ሳሕቲ ‘ውን ካብ ርሑቕ ከባቢታት ኤርትራ ተሰዲደን ናብ ሸገራብ ተዓቊበን ዘለዋ ጥርኑፋት ስድራቤታት ብብዝሒ ኣብ ሸገራብ ኣለዋ። ሰለ’ዚ ዓመተ 2016 ካብዘን ዝሓለፋ ዓመታት ብብዝሒ ስደተኛታት ዝተመዝገቡላ ዓመት ክትከውን ትኽእል እያ።

ማሕበራዊ ኣገልግሎት

ነዞም ኣብ ማዓስከር ስደተኛታት ሸገራብ ተዓቊቦም ዘለዉ ስደተኛታት እንታይ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ይዋደደሎም ምስ እንብል ድማ፡ ኣብ መደበር መቐበሊ ሓደስቲ ስደተኛታት  ናይ 1ይ ረድኤት ኣገልግሎት እትህብ ሓንቲ ማእከል ጥዕና ኣላ። ካልእ ብምሉኦም ስደተኛታት ኩነታት ጥዕነኦም ዝከታተሉላ ሓንቲ ኣገልግሎት እትህብ ማእከል ጥዕና ውን ኣላ። ንመግቢ ብዝምልከት ድማ ንነፍሲ ወከፍ ስደተኛ ወርሓዊ 120 ጅነ ሱዳን ይወሃቦ። እዚ ዝወሃቦ 120 ጂነ ብምርጫ ናይቲ ስደተኛ ኣዩ ዝኸውን፣ ብመልክዕ ቀረብ እንተ ደልይዎ ውን ብመልክዕ ቀረብ ክወሃቦ ይኽእል እዩ። እዚ ድማ ወርሓዊ ንሓደ ስደተኛ 10 ዶላር ይወሃቦ ማለት እዩ። ንኣገልግሎት ማይ ብዝምልከት ድማ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ከባቢ (ብሎክ) ናይ ማይ ቡንባታት ኣለዋ። እቲ ዝቕረብ ማይ ግን ኣብ ኩነታት ውሕስነቱ ብዙሕ ዘትኣማምን ኣይኮነን።  ሰለ’ዚ እኹል ድዩ ወይስ ኣይኮነን ብዘየገድስ፡ ማሕበራዊ ኣገልግሎታት ማይ፡ መግቢ፡ ጥዕና ይቕረበሎም ኣሎ።  ሓፈሻዊ ኩነታት ማዓስከር ስደተኛታት ሸገራብ ነዚ ይመሲል። ዋሕዚ ስደተኛታት ድሕሪ ምውሳኽ ዶመዝ ሰራዊት ዋሕዚ ኣባላት ሰራዊት ብልዑል ቊጽሪ ፥ ዋሕዚ ትሕቲ ዕድመ ቆልዑ ፥ ጥርኑፋት ስድራቤታት ፡ተምሃሮ ዋርሳይ ይከኣሎ ብብዝሒ ዝተራእየላ ዓመት እያ ዓመተ 2016።

ካብ ኤርትራ ብመንገዲ ገርገፍ፡ ሓማዳይት ኮምኡ ድማ ከሰላ ዝመጹ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዓመት ምሉእ ከየቃረጹ እዮም ዝውሕዙ። ብመንገዲ ቃሮራ፡ ማለት ብቶከር ዝመጹ ስደተኛታት ግን ኣብ ወቕቲ ሃሩር፡ ማለት ካብ ግንቡት ክሳብ መስከረም ኣብ ዘሎ ግዝያት ክመጹ ኣይረኣዩን እዮም። ምኽንያቱ እዚ ወቕቲ’ዚ ናይ ልዑል ናይ ሃሩር ወቕቲ ስለዝኾነ፡ ካብ ጥቅምቲ ክሳብ ሚያዝያ ኣብ ዘሎ ግዝያት ግን እቲ ሃሩር ብተዛማዲ ሰለ ዝሃድእ ኣብዚ ግዜ’ዚ ብብዝሒ ይውሕዙ ።

ቤት-ጽሕፈት ስደተኛታት ምብራቕ ሱዳን፡ ከምኡ ድማ ቤት ጽሕፈት ላዕለዋይ ኮሚሺን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት (UNHCR) ነዞም ኩሎም ዝውሕዙ ስደተኛታት ይፈልጥዎም ድዮም ወይሲ ኣይፋሉን ንዝብል ሕቶ ከነልዕል ባህርያዊ ይመስለኒ። ካብ ትዕዝብቲና ኣብ ወርሒ ወይ ውን ኣብ ዓመት ክሳብ ክንድዚ ዝቚጽሮም ስደተንኛታት ንሱዳን ኣትዮም ዝብል ቚጽሪ ብልክዕ ክፍለጥ ኣይከኣልን እዩ።  ምኽንያቱ እቶም ካብ ኤርትራ ዝመጹ ስደተኛታት ዕላማታቶም ዝተፈላለየ እዩ። ገሊኦም ነታ ብመንግስቲ ሱዳን፡ ብኮሚሽን ስደተኛታት ሱዳን – COR (Commission of Refugees) ትዋሃቦም ናይ ስድተኛ ብጫ ካርድን ብUHNCR እትወሃብ መለለዪ ስደተኛ ካርድን ሒዞም ብሕጋዊ ኣገባብ ካብ ሱዳን ክወጹ ዝደልዩ ክኾኑ እንከለዉ፣ ገሊኦም ድማ ትኽ እሎም ንሊብያ፡ ማእከላይ ባሕሪ ሰጊሮም ንኢውሮጳ ዘቋምቱ ስደተኛታት እዮም። እቶም ኣቐዲምና ዝገለጽናዮም ስደተኛታት ከም ስደተኛታት ኣብ UNHCR ክምዝገቡ ከለዉ፡ እቶም ዲሕሪና ዝገለጽናዮም ግን ከይተመዝገቡ ዝኸዱ ስደተኛታት እዮም። ከምኡ ድማ እዞም ስደተኛታት ኣብ ክልተ ክንከፍሎም ንኽእል ኢና። ገሊኦም ኣብ ቤት ጽሕፈት ስደተኛታት ምብራቕ ሱዳን ተመዝጊቦም ከም ስደተኛታት ኣብ’ቲ ምብራቕ ሱዳን ማሕበረ-ቆጠባዊ ህወይት ተሃሂዶም ክነብሩ ዝኽእሉ ክኾኑ ከለዉ፡ ገሊኦም ድማ ኣብ ቤጽ ሕፈት UNHCR ተመዝጊቦም ግን ኣብ’ቲ ማሕበረ-ቆጠባዊ ምብራቕ ሱዳን ዘይተጸንበሩ።

ወግዓዊ ኣሃዛት ዋሕዚ ስድተኛታት ኤርትራውያን ንምርካብ ኣፍሪካ ሞኒቶርስ ጻዕሪ ይገብር ኣሎ።

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s