ኩነታት ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ኢትዮጵያ

ወዲ-ሰብ ንዘለዎ ኩነታት ምቕባል እንተተጸጊሙ ፡ ኣብ ሞንጎ ክልተ ምርጫታት እዩ ዝቕርቐር ፡ ንዘለኻዮ ኩነታት ክትቕይር ምፍታን እቲ ሓደ ክኸውን ከሎ ፡ እቲ ካልኣይ ኣማራጺ ከኣ ፡ ካብ ዘለኻዮ ኩነታት ምህዳም ወይ ምልጋስ’ዩ ። ኩነታት ኤርትራዊ ነዚ ካልኣይ ኣማራጺ ከም ሓደን ዘየወላውልን ምርጫ ተወሲዱ : መዓልታዊ እልቢ ዘይብሉ መንእሰይ ፡ ዓዱ ገዲፉ ፡ ዶብ ክሰግር ምርኣይ ዳርጋ ንቡር እናኾነ ይመጽእ ኣሎ ። ምስ ስደት ተተሓሒዙ ዝኸይድ ብዙሕ ነገራት እዃ እንተሃለወ ፡ እዚ’ዩ  እቲ ናይ መጨረሽታ ክበጽሖ ዝደልን ፡ ዝኽእልን ክሳብ ዘይተባህለ ክኣ ፡ ዓቐን ንውሓት ግዜ ብዘየገድስ ”ዓቢ-ሰንፈላል” ክርአ ባህርያውን ንቡርን ኮይኑ ንረኽቦ ።

ከም ኩሉ ካልእ ኤርትራዊ ስደተኛ ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ስደተኛ ፡ እዚ ዝተጠቕሰ ኩነተ-ሰንፈላልነት ፡ ንዝበዝሐ ኩነታቱ ዓብሊሉ ምዩቕ እናኣበለ ሰላም ካብ ዝኸልኦ ቐንዲ ምኽንያት ኮይኑ ንረኽቦ ። ኣምሳያ ናይዚ ከኣ ንዘለዎ ኩነታት ንምቕያር ብዙሕ ላዕልን ታሕትን ክብል ንዕዘብ ። ዋላ’ዃ እቲ ዝውሰድ ስጉምትታት ካብ ‘ተባህለን ኢሎሞን’ ዝብገስ እንተኾነ ፡ ዓቕሊ-ጽበታዊ ፈተነታት ፕሮሰስ (process) ዘይክፈል ዋጋ ክሕተቱን ፡ ዝኾነ ይኹን ፍረ ከይተረኽቦ ኣደዳ ደላሎ (speculators) ኮይኖም ዝተረፉ ብቑጽሪ ውሑዳት ኣይኮኑን።

ከም ኣብነት ንምጥቓስ ፡ ዝኾነ ስደተኛ ከም ሃገር ይመርጸን’ዩ ንዝተባህላ ሃገራት ከም ኣመሪካ ፡ካናዳ ፡ኣውስትራሊያ ፡ኒው-ዚላንድ ካልኦትን እናጠቐስካን ፡ እናወናወንካን ፡ ከነሳልጠልካ እናተባህለ ክንደይ ገርሂ ተለኪሙ እዩ ። ዋላ’ዃ እቲ ዝሕተት መጠን ገንዘብ ዝፈላለ እንተኾነ ካብ 20-35 ሽሕ ዶላር ይበጽሕ ።ቕድሚ ዝኾነ ይኹን መስርሕ ምጅማሩ ፡ ንይምሰል ዓቐን ፓስፖርት ስእልታት ፡ ካልእ ፎቶ-ኮፒ ዝኾነ ዶኩመንታት ፡ ከተምጽእ ብምሕታት ፡ እቲ ዝበሃል ዘሎ መስርሕ ከም ዝጀመረ ኣምሲልካ ፡ ‘ ንመሳለጢ ዝኸውን ገንዘብ ሃበና ‘ እናተባህለ ፡ብዙሕ ሰብ ይድህለልን ፡ ኣብ ዘይትሓሰበ ካልእ ሽግር ክኣቱ ይርአ ። ካልእ ነዚ ዝመስል ምስዚ ተትሓሒዙ ዝኸይድ ጉዳይ ፡ ኣድላዩ ንዝበሃል ዶኩመንታት ፡ ከም ምስክር-ወርቐት ቓል -ኪዳን ፡ ልደት ፡ ከምኡ’ውን መንቐሳቐሲ ወረቐት ንምሓዝ ዝኽፈል መጠን ገንዘብ ጠገለ ዘይብሉ እናኾነ ይመጽእ ምህላዉ ፡ እዚ ከኣ ነቲ ” መርዓ ኣብ ኣብያተ – ምምሕዳራት ንግዚኡ ደው ኢሉ ኣሎ ” ዝብል ዘይተረጋገጸ ሓውሲ መምርሒ ዝመስል ሓበሬታ ብምምዝማዝ ዝግበር ዘሎ ጸደፍደፍ ኣሰካፊ ኮይኑ ትርኽቦ ።ዋላ’ዃ ርጉጽ ዝኾነ መረዳእታ ኣይሃሉ ፡ እዚ ዝተባህለ መምርሒ ዳርጋ ሓቒ ይመስል ። ካብ ኩሉ እቲ ዘሕዝን ፡ ኣብዚ ዝተባህለ ተርእዮታት ውሑድ ድኣ ይኹን’ምበር ኤርትራዊ ስደተኛ ኢዱ ሓዊሱ ክትርኢ ባህ ዘየብል ነገር ኮይኑ ኣሎ ።

ብዘይካ’ዚ ኣብ ኣስልጦ ፕሮሰስ(process) ፡ ዝሓሸ ዕድላት ኣለወን ዝበሃላ ጎረባብቲ ሃገራት እናጠቐስካን ወረ እናነዛሕካን ፡ ከም ኬንያ ፡ ኡጋንዳ ፡ ሱዳንን ካልኦትን ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ስደተኛ ፡ ናብዘን ዝተጠቕሳ ሃገራት ኣብ ምኻድ ዘይተኣደነ መጠን ገንዘብ ይሕተት ምህላዉን ርኡይ እዩ ።ከመ መርኣያ ናይዚ ዝበሃል ዘሎ ተርእዮታት ከኣ ፡ ብዙሕ ቑጽሪ ክኸውን ዝኽእል ስደተኛ መዓልታዊ ናብዘን ዝተጠቕሳ ሃገራት ከምዝውሕዝ ግሁድ ሓቒ ኮይኑ ኣሎ ።

ንኣተሓሕዛ ስደተኛታት ብፋልይ ንኣብ ከተማ ዝቕመጡ ፡ ብይብጽሓና ዝብሃላ ትካላት መንግስቲ ኮነ ግብረ-ሰናይ ማሕበራት ድሓን’ዃ እንተኾነ ፡ ኣብ ገለ ኣጋጣሚታት ግን ፡ ‘እንታይ’ዩ ዝግበር ዘሎ ? ‘ ዘብል ኩነታት ትዕዘብ ። ንኣብነት ዝኾነ ጉዳይ ሃልዩካ ናብ ቤት-ጽሕፈት ስደተኛታት (ARRA) ወይ UNHCR ምስ እትኸይድ ፡ ብዙሕ ባህ ዘየብል ተርእዮታት ትዕዘብ ፡ ዜርካ ዜርካ ‘ ኣበይ ከይበጽሑ ?’ ዝዓይነቱ ኣተሓሕዛ የምስል ። ብዙሕ እዋን ኣብ ነንበይኑ ኣጋጣሚታት እዚ ዝተጠቕሰ ሽግር ፡ ከም ቕሬታ ክልዓል’ዃ እንተተራእየ ፡ ኣዕጋቢ ዝኾነ ለውጢ ግን ኣይተራእየን ። ካልእ ኣብ ቤት- ጽሕፈት UNHCR ዝርአ ንንውሕ ዝበለ እዋን’ውን ከም ንቡር ተወሲዱ ፡ ንብዙሕ ስደተኛ ስክፍታ ዝፈጥር  ዝነበረ ፡ verification letter ክውሃበካ ኣብ እትሓተሉ እዋን ናብ መዓስከራት ኬድካ ክውጻእ ከምዘለዎ ክግበር ተጸኒሑ ። እዚ ከኣ ነዛ ብጣሽ- ወረቐት ፡ ግን ከኣ ኣዝያ ኣገዳሲት ምስ ምዃና ፡ ብዙሕ ስደተኛ ይሽገር ምህላዉ ይስትውዓል ። ብውሑድ ዓቐንን ድሩት ዓቕምን ይኹን ድኣምበር ፡ ገለ ገበርቲ ሰናይ ማሕበራት ከም CRS ፡ ካልኦትን፡ በተኻት ዝኾኑ፡ ዝኾነ ይኹን ሓገዝ ዘይብሎም ስድራ-ቤታት ይኩኑ ውልቐ ሰባት ኣለሊኻ  ዝግበር ናይ ሓገዝ ተበግሶታት ክምስገን ዝግብኦ’ዩ ።

ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዝጀመረ ዘይርጉእ ኩነታት እዛ ሃገር ፡ ንኣብ ከተማታት ዝነብር ስደተኛ ዝያዳ ካልእ ዜጋ ኣሰካፊን ፡ ጎቦ-ልቡ ካብ ዝገብሮ ካልእ ተርእዮ እዩ ። ዋላ እቲ ኩነታት ብሩኡይ እንተተመሓየሸ ፡ ነቲ ኔሩ- ኔሩ ዝርአ ደቐቕቲ ፍጻሜታት ፡ ካልእ መልክዕ ንከይሕዝ መዓልታዊ በጨቕ ዝብል ዕላል ጠረጴዛ ኮይኑ ንረኽቦ ።ኣብ ካልእ ጉዳይ ማሕበራዊ ሸነኽ ፡ ዋላ’ዃ እቲ 90% ዝኸውን ስደተኛ ብዘይስራሕ ዘወን ክብል ዝውዕል እንተኾነ ፡ ካብቲ ኣቐድም ኣቢሉ ዝተጠቕሰ ሰንፈላል ንምህዳም ብዝብል ምኽኒት ፡ ኣብ ኣብያተ-መስተ ፡ ሳሕቲ ንዘጋጥም ባእስን ዕግርግርን ፡ ሓደ ካብቲ ኣሰካፊ ተርእዮታት እዩ ። ብቐንዱ ኣብ ጉዳይ ስደተኛታትን ስራሕ- ምንዳይ ንዘሎ ኣተሓሕዛ ንጹር ዝኾነ መምርሒ’ዃ እንተዘይሃለወ ፡ ክሰርሕ ኢሉ ንዝወፍርን ዝፍትንን፡ ኣተባባዒ ከምዘይኮነ ተዓዚበ ኣሎኹ ። ካልእ ይትረፍ ፡ መምርሒ- ፍቓድ መኪና ይኹን ፡ ፍቓድ ዋኒን እታ ዝነኣሰት ትካል’ውን  ትኹን ክትውንን ከምዘይፍቐድ እዩ ዝውረ ።ዝበዝሐ ስደተኛ ኣብ ፈቐዶ ኣብያተ- ሻሂ ፡ ኢንተርነት ካፈታትን ፡ ካልእ መዘናግዒ ቦታታን ከምዘሕልፎ ርኡይ ኮይኑ ፡ ገለ ውሑዳት ግን ኣብ ንዓይ ትኾነኒ እያ ዝበሉዋ ዓይነት ስራሕ ተጸሚዶም ከትርኢ ፡ ባህ ዘብል ኣጋጣሚ ኮይኑ ትረኽቦ ።

ዋሕዚ ስደተኛታት ናብ መዓስከራት ኣሰካፊ ብዝኾነ መልክዑ ይቕጽል ምህላዉ ፡ እቶም ካብ መዓስከራት ናብ ዝተፈላለያ ከተማታት ዝኣትዉ  ስደተኛታት ኣፎም መሊኦም ዝዛረብሉ ጉዳይ እዩ ። ዋላ’ዃ ኩነታት መነባብሮ ኣብ መዓስከራት ደሓን ምዃኑ እንተተዘርበ ፡ ኣብ ቐረብ መሰረታዊ ነገራት ከም ማይ ፡ መዕቐሊን ምስቲ ቕድም ኣቢሉ ዝነበረ ግዜያት እናኣነጻጸሩ ፡ ብርኡይ ከም ዝጎደለ ፡ ብፍላይ ኣብ ቐረብ ዝስተ-ማይ ኣብ ገለ መዓስከራት ፡ ስክፍቶም ክገልጹ ሰሜዐ ኣለኹ ። ካልእ ምስ ኩነታት መዓስከር ዝተኣሳሰር ፡ ወላ’ዃ ብዙሕ ዝጋነን ኣይኹን’ምበር  ጉዳይ ወገነይ-ወገንካ ፡ ምስኡ ተትሓሒዙ ዝመጽእ ዘየድሊ ተርእዮታት  ፡ ከም’ኡ ውን ናብ ዝነብሩሉ ከተማታት ብሓውሲ ለመምታ ሒዞሞ ከምዝመጹ ይስትብሃል ።

ካልእ ንኣብ መዓስከራት ዝርከቡ ስደተኛታት ኣብ ህዝባዊን ሃይማኖታውን በዓላት ዝግበር ናይ ምጥርናፍን፡ ምውህሃድን መደባት ሓደ ካብቲ ደስ ዘብል ኣጋጣሚታት እዩ ። ኣብ ምፍጣር ዕድላት ትምህርቲ ዘሎ ኣተሓሕዛ ኣዝዩ ዝምስገን ኮይኑ ካብ   መባአእታ ክሳብ ካልኣይ ደረጃ ካብኡ ሓሊፉ’ውን ክሳብ ቐዳማይ ደግሪ ፡ ዝኾነ ስደተኛ ክመሃር ዝፍቐደሉ ኮይኑ ፡ ንኣብ ካልኣይ ደግሪ ንምቕጻል ግን ፡ ዘይፍቐድ ምዃኑ ገለ ውሑዳት ቕሬትኦም ክገልጹ ሰሚዔ ኣለኹ ። ዝኾነ ይኹን ስደተኛ ኣብ ዝሃለወ ይሃሉ ፡ ኩነታት’ታ ገዲፉዋ ዝመጸ ስድራ-ቤቱን ፡ ዓዱን ካብ ምጥያቕ ዓዲ ዝውዕል ኣይኮነን ፡ስለዚ እዩ ከኣ ነቲ ከም ጸጋ ዝቑጸር ፡ ኣብ አዱ ንዘሎ ኣገልግሎት ኢንተርነት ፡ ደሃይ ዓዱን ስድራ-ቤቱን ኣብ ምሕታት ዘውዕሎ ። ብዝተጋነነ መልክዑ ኣይኹን’ድኣ  እምበር ፡ሳሕቲ ዘጋጥም ፖለቲካውን፡  ህሉው ኩነታት ሃገርን ፡ ዝግበር ክትዓት ይርአ እዩ ።ዋላ’ዃ ዕምቖት ዘይብሉን ላዕላይ-ላዕላይ ዝበዝሖን እንተኾነ ፡ ሓሳብ ንሓስብ ምልውውጥ ፡ እሂን-ምሂን ምብህሃል ክሳብ ዝኾነ ፡ ውጽኢቱ ብዘየገድስ ኣይጽላእን እዩ።

ብኣጠቃላሊ ክርአ ከሎ ህሉው ኩነታት ኤርትራዊ ስደተኛ ኣብ አትዮጵያ ፡ ኣብ ደሓን ዝኾነ ሃዋሁው ኣሎ ክበሃል ይከኣል ። እዚ ነቲ ኣቐድም ኣቢሉ ንዝተጠቕሰ ደቐቕትን ዓቐናዊ ናይ ኣሰራርሓ ጸገማት ኣብ ግምት ብምእታው ክኸውን ከሎ ፡ ከም ንቡርን ቕቡልን ተወሲዱ ማለት ግን ከምዘይኮነ ርዱእ ይኸውን።

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s