እዋናዊ ኲነታት ስደት

ስደትን ወረ ስደትን ተመሓዝዩ ዳርጋ ሓቚፍና ካብ ዝኸይድ እንሆ ክልተ ዓሰርተ ዓመት ክመልእ ተቓሪቡ ኣሎ። ሓደ ዓመት ሓሊፉ ብኻልእ ሓድሽ ዓመት እናተተክአ ክኸይድ፡ ዝኾነ ሓድሽ ይኹን ጽቡቅ ካብ ዘይንርእን፡ ብኣንጻሩ ሕሱም ኣተሓሕዛ መንእሰያት ንሱ ዘስዓቦ ፍልሰትን፡ ዘዝኸፍአ ወረ ተሓንጊጡ ደድሕሬና ዞኽ-ዞኽ ምባል ዳርጋ ዝለመድናዮ ክሳብ ዝመስል ደረጃ ተበጺሑ ኣሎ። መወዳእታ እዚ ኩሉ ሓማቕ-ርካብ መዓስ ኮን ይኸውን? ኢልካ ካብ ምሕታት፡ መበገሲኡ ምድህሳስ ዝቐለለ ይገብሮ። ኣብ ውሽጢ ዓዲ ዘሎ ኩነታት ኣፋን ተግባርን ሓዊሱ ረኣዩኒ-ረኣዩኒ ዝብል ዘሎ ጉዳይ ኮይኑ፡ ዘርከበ ፍጡር ምፍጣሩ ጸሊኡ ሃጽ ከም ዝብል ዝገብር እዩ፡ ስለዚ እዚ ዝተጠቕሰ ኩነታት ክሳብ ዘይተቐየረ፡ መኸተምታ እዚ ሕማቕ-ርካብ ዘይሕሰብ ይገብሮ። ኤርትራዊ መንእሰይ ነዚ ዘንጸላልዎ ዘሎ ሕማቕ ደበና ዕጫይ ኣይኮነን እዚ፡ ምርጫይ ክገብር እየ እናበለ፡ ነቲ ዘይሕሰብ ክሓስብን፡ ነቲ ዘይከኣል’ውን ክኽእል መብጸዓ ዝኣተወ ክመስል፡ ክሳብ ሂወቱ መስዋእቲ እናኸፈለ ክኸዶ ጸኒሑን ኣሎን። ካብ እትፈትዎ ዓድኻ እናተፈለኻ ክትከይድ ከለኻ፡ ክፋእን ሕሰምን ናብራ ስደት እናተደራረበካ፡ ማልሳ ናብ ዓዲ ከም ርሑቕ ሕልሚ እናሃሰሰን እናተበለለን እምበር ክምለስ?” ክሳብ ምባል ደርጃ ኣብጺሑ፡ ካብ ቀዳማዩ ዳሕራዩ ገደደ ይኾነካ። ኣብ ነንበይኑ ኣጋጣሚታት ምስትንታን ዝመስል ዕላላት መንእሰያት ናይ ሕጅስ መሪሩን ከቢዱን ክብሉ ክትሰምዕ ከለኻ፡ ስደት ዘኸትሎ ኩሉ ዓይነታዊ ከቢድ በሰላ፡ ማዕረ ክንደይ የሳቕየና ምህላዉ ብቐሊል ትርዳእ። እቲ ዘሕዝን እዚ ዝተጠቕሰ በሰላ፡ ንኩሉ ሕብረተሰብ ኤርትራ፡ ኣብ ዓዲ ይሃሉ ኣብ ግዳም፡ ጾታ ከይፈለየ፡ ዓቢ ይኹን ንእሽቶ ከይነሓፈ ብማዕረ ዘረኻኽበሉ ምዃኑ እዩ።

ዋሕዚ መንእሰያት ስደተኛታት ካብ ዝሓለፈ ዓመት ቁሩብ ዝነከየ’ኳ እንተመሰለ፡ እምብዛ ዝጋነን ከምዘይኮነስ፡ ኣብ መዓስከራት ዘሎ ብዝሒ ስደተኛ ጭቡጥ መርኣያ ይገብሮ። ብሰንኪ ኣብ ዓዲ ዘሎ ጥዕና-ኣልቦ ኣተሓሕዛ፡ እልቢ ዘይብሉ መንእሰይ ከም ርግቢ ክወጽእ ዘይጸልኣሉ እዋን ተበጺሑ ኣሎ። ከም ሳዕቤን ናይዚ፡ ብዙሕ ዝቑጽሩ መንእሰይ ዶብ ሰጊሩ ይሓድር ምህላዉ ኣገራሚ ኣይገብሮን። ማዕረ ማዕረ እዚ ሓያለይ መንእሰያት ድራር ሓለዋ ዝወጹ ወትሃደራትን ኣሃዱታት ምክትታል ዶባት ኮይኖም፡ ኣደዳ ንምንጋሩ ዘስካሕክሕ ቤት ማእሰርትታትን መድበር ታዕሊማትን ኮይኖም ምህላዎም ክዝንጋዕ ኣይግባእን። ከም ኣብነት ምስ ህሉው ኩነታት ሃገር ተተሓሒዙ ዝኸይድ፡ ምኽራር ሓለዋ ዶባት ዘበገሶ ጽኑዕ ምክትታል፡ ናብ ሱዳንን ናብ ኢትዮጵያ ክሰግሩ ዝተሓዙ ዘለዉ መንእሰያት ኣዝዩ እናበዝሐ ይኽይድ ምህላዉ ይንገር ኣሎ። እቲ ዝጽበዮም ኣስካሕካሒ መግረፍትን ግናይ ኣተሓሕዛ እሱራት ኣብ ግምት ኣእቲኻ እንታይ ዓይነት ዓገብ ወሪዱና ከም እትብል ይገብረካ። ድሕሪ ዶብ ሰጊርካ ምሕዳርን፡ ንስደት ኣሃዱ ኢልካ ምጅማርን ዘሎ ፈተነ ምስናይ ብዙሕ መልክዓቱ፡ ሕማቕ ገጽታ ስደት ከይፈተኻ ከም እትስሕኖ ይገብረካ። ካብዚ ዘይተርፍ ሕማቕ ገጽታ ንምህዳም ዝግበር ፍሒትሒትን ምውስዋሳትን ከኣ፡ ሓደ ካብቲ ካልእ ዘይሰናነፍ ሓደገኛን መኽሰርን ኮይኑ ይርአ።

ካብ ኢትዮጵያ ናብ ሱዳን ዝግበር ዘሎ ስግማ ብመጠኑ’ኳ እንተቐነሰ፡ ፍጹም ደው ከምዘይበለስ ኣብ ነንበይኑ ዝስማዕ ዕላል መሓዙት መረጋገጺ ይገብሮ። እንተ እቲ ናብ ኬንያ ብኡኡ ኣቢልካ ናብ ኡጋንዳ ዝግበር ዘሎ ጉዕዞ፡ ኣጉል ኣበሃህላታት ቕልጡፍነት ፕሮሰስ ኣብ ኡጋንዳን ካልእን፡ ነዳዲ ዝወሰኸሉ ክመስል እናነሃረ ይኸይድ ምህላዉ፡ እቲ ቅድሚ ቑሩብ መዓልታት ዝረኣኻዮ ሰብ ኣበይነቱ ምስ እትሓትት፡ ዝወሃበካ መልሲ ርቱዕ መረጋገጺ እዩ። ኣብ ነንበይኑ ቦታታት ኢትዮጵያ ዝኽሰት ዘሎ ግጭት፡ መጠናዊ ስክፋታ እናፈጠረ፡ ካልእ ዝሓሸ ኣማራጺ ሃገር ኣብ ምንዳይ ከምዝኣትዉ ዝገብሮም ዘሎ ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ንኡጋንዳን ኬንያን ከም መንጠሪ ናብቲ ዝኸድዎ ሃገር ምርኣዮም ዘይኣገራሚ ይገብሮ። ናብዘን ዝተጠቕሳ ሃገራት መሳገሪ ዝኸውን ዝሕተት ገንዘብ ዓቐኑ ዝሓለፎ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ ውሕስነት እዚ ጉዕዞ ኩሉ ግዜ ኣብ ምልክት ሕቶ ምዃኑ ካልእ ኣሻቓሊ ጉዳይ እዩ።

ኣብ መስርሕ ምስጋግር ስደተኛታት ካብ መዓስከራት ናብ ካልኦት ከተማታት ኢትዮጵያ ልዕሊ ካልእ እዋን ብዝሓሸ መልክዑን፡ ዘይማረር ናይ ግዜ ምጉታትን ይካየድ ምህላዉ ዓቐናዊ እፎይታ ዝህብ እዩ። እዚ ምስ ህሉው ኩነታት መዓስከራት ዝኸይድ ኮይኑ፡ ናብራ መዓስከር እናኸፍአን፡ ቀረብ መሰረታውያን ነገራት ከም ማይን መብራህትን ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ እናጎደለ ይመጽእ ምህላዉ፡ ቅልጡፍ ምውጻእ ካብ መዓስከራት ናብ ከተማታት ምኽንያታዊ የምስሎ። ብገለ ውሑዳት ስደተኛታት ዝርአ ህዉኽን ሓጺር ስጉምታትን ዝመስል ኣካይዳ፡ ብዘይካ እቲ ዘይተደልየ ገንዘባዊ ክሳራ ናብ ከተማታት ንምእታው ዝግበር ጉያ-ጉያ፡ ሰሪ ዘይብቑዕ መሰነይታ ወረቐትን መንቐሳቐስን፡ ኣብ ካልእ ዘይሕሱብ ማእሰርትን ገልጠምጠምን ክኣትዉ ይረኣዩ። ድሕሪ ካብ ማእሰርቲ ምፍትሖም፡ ናብ መዓስከራት ተመሊሶም ኣድላዩ ቅጥዕታት መሊኦም ንኽምለሱ ዝወሃቦም መምርሒታት ዕሽሽ ብምባል፡ ዝግበር ዘይሕጋዊ ተብተብ ኣብ ዘይተደልየ ገንዘባዊ ክሳራ ዘእቱን ከብድኻ ዘይበልዕን ሕማቕ ኣካይዳ እዩ።

ናይ ምክቕስቓስ ናጽነት ኣመና ዝማረር’ኳ እንተዘይኮነ፡ ሓሓሊፉ ኣብ ነንበይኑ ቦታታት ኢትዮጵያ ዝርአ ግጭታት፡ ከም ኩሉ ተቐማጢ’ዛ ሃገር ብኣሉታ ይጸልዎ ምህላዉ ርዱእ እዩ። ብዙሕ ዝጋነን ደኣ ኣይኹን’ምበር፡ ተዛራቢ ቛንቛ ትግርኛ ብምዃንካ ጥራይ ዘጋጥም፡ ጽልኢ ዝመስል ጥርጣረ ምስ ድሕነት ስደተኛታት ተተሓሒዙ ዝኸይድ ምዃኑ ኣይዝንጋዕን። ከምቲ ኣብ ነንበይኑ ኣጋጣሚታት ዝተጠቕሰ፡ ኣድልዎ ስደተኛታት ኣብ ዝበዝሓ ኣብያተ ጽሕፈት ስደተኛታት ብርኡይ ዝስትውዓል ኮይኑ፡ ሶማላውያንን ሱዳናውያን ስደተኛታት ዝያዳ ኤርትራዊ ስደተኛ ሓለፋ ክግበረሎምን፡ ዋላ ኣብቲ ደቀቕቲ ቤት ጽሕፈታዊ ጉዳያት ብተመልከተለይ ተዋሲኖም ከምዝጓነዩ ዝከሓድ ኣይኮነን። ብመሰረቱ እዚ ዝተጠቕሰ ጉዳይ፡ ባዕሉ እቲ ኤርትራዊ እናተረድኦን ከይተረድኦን ዘምጽኦ ኮይኑ፡ ሰሪ ዘይስሩዕ ጥርናፈን ሰንኮፍ ኣተሓሕዛን ምዃኑስ ዘርከበ ስደተኛ ከይሓብአ ዝዛረበሉ ኩነት እዩ።

ኣብ መጨረሽታ ወርሒ ናይ ዝሓለፈ ዓመት ብወግዒ ዝተበገሰ መደብ፡ ምላሽ     ንኣጠቓላሊ ፍታሕ ስደተኛታት( CRRF )፡ ኣብ ሓጺር ግዜ ርኡይ ለውጢ ከምጽእ’ኳ ዘይክእል እንተኾነ፡ ብዘይካ እቶም ብኣዋጅ ደረጃ ዝካየዱ ዘለዉ ንጥፈታት ምውናን ኣገደስቲ ሰነዳትን ምስኦም ተተሓሒዞም ዝኸዱ ጉዳያትን፡ ናብ ሳልሳይ ሃገር ክትኽይድ ዘኽእል ቪዛ( Visa ) ክወሃብ ክጅምር ምዃኑን፡ ዛጊት ምስ መሻርኽቲ ናይዚ ጉዳይ መሰረታውያን ስምምዓት ከምዝተፈራረሙ፡ ኣብ መራኸቢ ብዙሃን ከምዝተነግረን ይግለጽ ኣሎ። ዋላ’ኳ ናይዚ ዝተጠቕሰ ፍሉይ መደብ ተቛዳሲ ንሙኻን ከመይን እንታይን ምዃኑ ንጹር ነገር እንተዘየለ፡ ምሃብ ፍቓድ ቪዛ ናብ ሳልሳይ ሃገር፡ ኣብ ምቕላል ሰንፈላልነት ስደተኛ ዘይነዓቕ ኣበርክቶ ከምዝህልዎ ዘየወላውል እዩ። ካልእ ምስ’ዚ ዝተኣሳሰር፡ ደሓን ቁጽሪ ዘለዎም ስደተኛታት፡ መልቐቒ ፈተና 12 ክፍሊ ድሕሪ ምውሳድ፡ ናብ ኣብ ነንበይኑ ቦታታት ዝርከባ ዩኒቨርስትታት ክመሃሩ ዕድል ከምዝተዋህቦም ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ናይ ብሓቂ ክድፈኣሉ ከምዝግብኦ ለበዋ ዘየድልዮ እዩ። ብዘይካ እዚ እቶም ገንዘቦም እናከፈሉ፡ ኣብ ነንበይነን ብሕታውያን ኮለጃትን ዩኒቨርስቲታት ክመሃሩ ዝጓየዩ ዘለዉ ቁጽሪ ስደተኛታት ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናዓበየ ይመጽእ ምህላዉ፡ ባህታ ዝፈጥር ኮይኑ፡ እቲ ኣብ ፈቐዶ ካፈተርያታትን ካልኦት መዘናግዒ ማእከላትን ኮፍ ኢሉ ዝውዕልን ኣብ ዘይተደልየ ኣወላፊ ነገራትን ዝኣቱ ዘሎ መንእሰይ ብኣወንታ ከምዝጸልዎ ርዱእ እዩ። ኣበየ ማእከላት ስልጠና ዘይመንግስታውያን ትካላትን ማሕበር ተራድኦታትን ዝወሃብ ሓጸርቲ ሞያዊ ስልጠናታት ከም ኣካል ናይ’ቲ ካብ ጽግዕተኝነት ነጻ ኣውጺእካ፡ ስደተኛታት ርእሶም ክኢሎም ናብ ስራሕ ዝዋፈሩሉ መደብ ከም ምዃኑ ኣገናዕ ከይተባህለ ዘይሕለፍ ይገብሮ።

ህሉው ኩነታት ሃገርን ህዝብን ካብ ምሕታትን ምክትታልን ዓሪፉ ዘይፈልጥ ስደተኛ፡ ኣብ ነንበይኑ ማዕከናት ዜና ክፍነው ዝወርሐ ወጥርን ደበና ዂናትን፡ ካብ ቀንዲ ዕላላት መንእሰያት ኮይኑ ምቕናዩ ኣገራሚ ኣይገብሮን። ሕጂ’ኸ እንታይ ዂናት? ብዘስምዕ ዕላላትን ክትዓትን ላዕሊ-ላዕሊ ዝበዝሖ ትንተናታትን መነጋገሪ ብዙሓት ስደተኛታት ኮይኑ ቐንዩ ኣሎ። ብሓፈሽ ክርአ ከሎ ዝሓለፈ ሓድሽ ዓመትን ወርሒ ጥሪን፡ ካብቲ ቕድሚኡ ዝነብረ ዓመት ብትስፉው ዝኾነ መንፈስ ከም እተቐበላ ብዙሓት ምልክታት ኣሎ። እዚ ነቲ ኣቐድም ኣቢሉ ዝተዘርዘረ ጉዳይ ጸጥታዊ ድሕነትን፡ ህሉው ኩነታት ሃገርን ኣብ ግምት እናኣእተኻ ምዃኑ ከይተጠቕሰ ኣይሕለፍን።

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s