Refuge journey of Girmay

Translated from Tigrinya

Girmay is a member of the second round of the indefinite national service programme in Eritrea. He is a father of one child and his entire life was wasted in the military life – in the mechanized division. He fought in all the wars fought by the Eritrean army (1998-2000) against neighboring Ethiopia, as a hero like any other Eritrean conscripted soldier in the so called the “fulfilling of the national duty”, which overwhelmed that period. He began his story by saying, “I was not desperate for very long time”, although his enthusiasm for military life began to wane over time that led him finally to stop serving in the “national (military) service”. Continue reading “Refuge journey of Girmay”

ስደተኛታት ብቐትሪ ዝዝረፉሉ ጐደናታት

ካብ ዓድኻ ወጺእካ ጥዑም ዝበሃል ከምዘየለ ፍሉጥ’ዩ። ይትረፍ ግዜ ምልሶት ናብ ዓድኻ ኣብ ዘይፍለጠሉ ኩነታት፡ በዚ እዋን እዚ እየ ናብ ዓደይ ዝምለስ ኣብ ዝበሃለሉ ኩነታት’ውን፡ ጥዑም ዝበሃል ከየስተማቐርካ ማልሳ ናብ ዓዲ ከተቋምት ምድረ-ሰማይ እዩ ዝዓርበካ። ጥዑም ዝበሃል ነቲ ብዓይኒ ዝርአን ብኣካል ዝድህሰስን ከምዘይውክል መቸም ርዱእ’ዩ። ጣዕሚ፡ ኪኖ ዝብላዕን ዝስተን፡ ኪኖ ንዓይኒ ዘብለጭልጩ ነገራት ዝኸይድ፡ ካብ ምግባት ነገራውን ንዋታውን ሃብቲ፡ ዝያዳ ናብ መንፈሳውን ውሽጣውን ርግኣት ዝዘዙ ኣምር ምዃኑ’ዩ ዝንጽረልካ። ዘዝረኣኻዮን ዘዝተዓዘብካዮን ዘበለ ኩሉ ምስቲ ኣብ ዓድኻ ዝገደፍካዮ ኣነባብራ ኮነ ልምዲ እናነጻጸርና፡ ኣበራት እናውጻእካ ብመንጽር ዝዓበኻሉ ኩነታት ክትዕይሮ ምፍታንን ሓደ ምልክት’ዩ። ዝመጸ እንተመጸ ዝተቐረበ እንተተቐረበ’ውን ክንድ’ቲ ኣብ ዓዲ ዝገደፍናዮ ከምዘይመጽእን፡ ክንድ’ኡ ከምዘይምቅርን፡ ወላ ሓንቲ ጠላሕ ዝብል ነገር ከምዘይብሉን ኣፍና መሊእና ንድምድም። ምኽንያት ናይዚ ኩሉ ዘይምቅዳው ኣብ “ናትካ እዩ ጥዑም” ዝብል ኣበሃህላ ዝተመርኮሰ’ዩ ዝመስል፡ ኩሉ ፍጡር ናቱ ዘበለ ከድንቕ፡ ከፍቅር፡ ክናፍቕን ዝገብር ስምዒት ድማ ይውሕዝ።

እዚ ተርእዮ ወይ ስምዒት ከም ስርቒ፡ ዘረፋ፡ ክትራንን ምትላልን ዝኣመሰሉ ካልኦት ኣጸየፍቲ ተግባራት እንተተወሲኾሞ ድማ ናብ ዝኸፍአ ደረጃ ዓሪጉ፡ ብዓይኒ ጽልኢ ከምእንጥምትን፡ ወላ’ውን ጽቡቕ ነገር እንተኣጋጠመ ክሳብ ምቕባል እንስእነሉ  ደረጃ ንበጽሕ።

ምስ ስደት ተተሓሒዙ ዝመጽእ ብዙሕ ሃስያታትን በደላትን ከምዘሎ ርዱእ’ዩ። ክትራን፡ ስርቅን ዘረፋን ግኑን ምዃኑ፡ ጌና ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ መዓስከር እግረይ ምስ ኣንበርኩ ዝተዋህበኒ ምፍርራሕ ዝመስል ሓበሬታ ምንባሩ’የ ዝዝክር። ካብ ተራ ምዝራፍ ገንዘብን ንብረትን ክሳብ ንምርኣዩ ዘስካሕክሕ ምጉዳል ኣካላት ከምዝበጽሕ፡ ኣብ ነንበይኑ ኣጋጣሚታት ከም ተራ ዕላላት ክትሰምዖ ምግናን ዝተሓወሶ’ዩ ዝመስል። ኣብ ነብስኻ ምስ ዝወርድ ወይ’ውን ኣጋጢሙኒ ዝብል ምስክር ምስ እትረክብ ግን፡ ንእለቱ ነብስኻ ግፍፍ ክብለካ እዩ ዝርደኣካ። ብኡኡ ኣቢልካ እንታይ ዓይነት ጥንቃቐ ክትገብር ከምዘለካ ድማ ተስተውዕል።

ሓላፊ ዝነበርክዎ ብሎክ ምኪኤለ’ዩ ዝበሃል፡ ሓንቲ ዓይኑ በዚ ዝጠቐስኩዎ ዘረፋ ንበሎ ክትራን ብዘጋጠመ ባእስን ምድሓን ነብስን ከም ዝጠፍአት፡ ናይ ዕረፍቲ ወረቐት ክፍርመለይ ኣብ ዝቐረብኩዎ እዋን’ዩ ኣዕሊሉኒ። ከምዚ ዝኣመሰለ ሕማቕ ኣጋጣሚታት ኣብ መዓስከር ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብቲ ክነብረሉ መዲበዮ ዝነበርኩ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ክገንን ከምዝኽእል ኣቐዲመ ገሚተ ነይረ። ወላ’ኳ እቲ ኣገባብ ንምእማን ብዘጸግም ርቐት ጥበብን ዝፍጸም እንተኾነ፡ ዝበዝሐ እዋን ብዘይ ዝኾነ ኣካላዊ መጉዳእቲ ዝከናወን ምኳኑ ጽውጽዋይ ብዝመስል መልክዕ እሰምዖ ብምንባረይ “እዝስ ስቕ አልካ ሓሶት’ዩ” ክሳብ ምባል እበጽሕ ነበርኩ። ድሕሪ ግዜ ከምዝነጸረለይ ግን፡ ኣነ ንባዕለይ’ውን ሓደ ካብቶም ሕጹያት ኮይነ ምንባረይ እዩ። ነቲ ተዳልዩለይ ዝነበረ መጻወድያ ከመይ ኣቢለ ከምዝሰገርክዎ ክሳብ ሕጂ ሕንቅል-ሕንቅሊተይ እዩ ዝኾነኒ።

ቅድሚ ሓደ ዓመት ኣቢሉ ንዘጋጠመ ኣሰንባድን ኣደናቕን ተርእዮ ካብ ኣፍ ብቐረባ ዝፈልጣ መሓዛና ምስ ሰምዕኩ ግን፡ ክዉን ሓቂ ምዃኑ ዘረጋገጽኩ። ዝተጠቕሰት መሓዛና፡ ናይ ሓዋላ መልእኽቲ ከምዘለዋ ስለ ዝተነግራ፡ ብመሰረት ቆጸራኣ ኣብቲ ዝተባህለ ቦታን ግዜን በጽሐት። ገንዘባ ተረኪባ ሻሂ ንክትሰቲ ናብ ሓደ ካፈተሪያ ኣተወት፡ በቲ ጽቡቅ ኣምሓርኛ ዘይመልኽ መልሓሳ ካፑቺኖ ኣዚዛ ናብ ምጽባይ ኣተወት። ደንጉዩ ጥቓኣ ኣብ ዝነበረት ጠረጴዛ መጺኡ ኮፍ ከምዝበለ ጥራይ እትዝክሮ መንእሰይ፡ ንዓኣ ብዙሕ ብዘይርድኣ ኣምሓርኛ ከዛርባ ይፍትን ምንባሩ ትዝክር። ወላ’ኳ ይፋለጡ ምዃኖም ከእምና ብዙሕ እንተጸዓረ፡ ኣብ ዝኾነ ኣጋጣሚ ከምዘይፋለጡ ኢዳ እንዳሓወሰት ከተረድኦ ፈተነት። እንታይ ይገብር ምንባሩ ኣጸቢቑ ዝፈለጠ መንእሰይ ናብኣ ቅርብ ኢሉ፡ ክዉንን ዘይክዉንን ኣጋጣሚታት እናጠቐሰ ከእምና እናፈተነ ናብቲ ንሳ ዝነበረቶ ጠረጴዛ ብምቕራብ፡ ሰላም ንምባል ኢዱ ሰዲዱ ንሰላምታ ዓደማ፡ ዝኣዘዘቶ ካፑቺኖ ድሮ ወዲኣቶ ብምንባራ ሰላም ኢላ ሕሳብ ክትከፍል ብድድ በለት። ኣትሪሩ ኢዳ ብምጭባጥ ቅሩብ ክትጸንሕ ተማሕጸና፡ ኩነታቱ ስለ ዘይተበርሃ፡ ኢዳ ጸግ ብምባል ገዲፋቶ ወጸት።

ካብ’ቲ ዝነበረቶ ካፈተሪያ፡ ከባቢ መብራት-ላፍቶ (ሲስተርስ ካፈ)፡ ሕሳባ ከፊላ ከምዝወጸት፡ እታ ናይ መወዳእታ ኣጸቢቃ እትዝክራ ህሞት ምዃና’ያ እትዛረብ። ብድሕሪኡ ዘጋጠመ ኩሉ ነገር ግን ቅንጣብ’ውን ትኹን፡ ትዝክሮ ከምዘይብላ ድንግርግር እናበላ እያ እተዕልል። ንኽትሰምዖ ፍጹም ዘይእመን ዝመስል ፍጻሜ፡ ብጉልባብ ጸላም ከይከውን ጨው-ቀትሪ (ከባቢ ሰዓት 3፡00) ዝተፈጸመ ምንባሩ’ዩ። ናብ’ቲ ደሓር ልባን ቀልባን ዝፈለጠትሉ፡ እንዳ-ማርያም ቤተ ክርስትያን ኣምስት ኪሎ ከባቢ፡ ብኸመይ ከምዝበጽሐት ትፈልጦ ነገር ኣይነበራን። ካብ ሓደ ጫፍ ናብ ካልእ ጫፍ ኣዲስ ኣበባ ብዘይዝኾነ ይኹን ምስትውዓል በጺሓቶ። ኣብ ቦርስኣ ዝነበረ ልዕሊ 6000 ብርን ተሌፎናን ከምዝተሰርቀት ደንጉዩ እዩ ተረዲእዋ፡ መስኪነይቲ ሓፍቲ። ካብ ሓለፍቲ መገዲ ተሌፎን ለሚና፡ ኩነታታን ዘላቶ ቦታን ምስነገረት ፈላጢኣ ዘበለ ኩሉ ብስንባደ ተዋሕጠ። ለካ እቲ “ንፋለጥ ኢና” ዝነብረ ክትዕ፡ እዚ’ዩ ነይሩ መወዳእትኡ።

ካልእ ተመሳሳሊ ፍጻሜ ናይ ወልደዝጊ ዝተባህለ ስደተኛ ዀይኑ፡ እቲ ኣብ ዝበዝሑ ስደተኛታት ኣጋጢሙ ዝበሃል ኣገባብ ኣዐንዚዝካ ምዝራፍ ስርቂ ተሌፎንን ገንዘብን እዩ። እዚ ተርእዮ ዋላ’ኳ ዘይእመን እንተመሰለ፡ ኣብ ጥራይ ጎልጎል፡ ኣብ ማእከል ህዝቢ፡ እሞ ከኣ ብቐትሪ ይፍጸምን ብዙሓት ሰባት ከምዘጋጥም ይዛረቡን።

ኣብ ኣገባብ ኣፈጻጽማኡ ሓደ ዓይነት ቅዲ ወይ ስልቲ ይጥቀሙ ምዃኖም ተኣማኒ ይገብሮ። ወልደዝጊ ተሌፎን ደዊሉ ኣበይ ከም ዘለኹ ድሕሪ ምሕታት፡ ኣብ ጥቓ እንነብረሉ ከባቢ ዝነበረት እንዳ-ጽሟቕ ከምዘለኹ ድሕሪ ምርዳእ፡ ኣብ ጥቓይ ከምዘሎን ይመጽኣኒ ከምዘሎ ተረዳዲእና ተሌፎናትና ዓጸና። ናብቲ ዝነበርኩዎ ክመጽእ እናተጸበኹ፡ ከም ቃሉ ድሕሪ 10 ደቒቕ ኣቢሉ’ኳ እንተመጸኒ፡ ገጹ ጓህን ሕርቃንን ተኸዲኑ ነበረ። ኩነታቱ ፍጹም ስለዘይተበርሃኒ፡ እንታይ ከምዝኾነ ምስ ሓተትክዎ፡ ኣርባዕተ ቀያሕ መኪና ዝሓዙ ሰባት፡ ኣብ ጅቡኡ ዝነበረ ገንዘብን ቴሌፎንን ከምዝወሰዱሉ ከረድኣኒ ፈተነ። ዝብሎ ዝነበረ ምርዳእ ኣብዩኒ፡ ቅድሚ 10 ደቒቕ ዝተባሃልናዮ እናዘከርኩ ናብ ምጥርጣር ኣተኹ። ናብቲ ኣጋጢሙኒ ዝበሎ ቦታ ብጉያ እንተኸድና፡ ወያ ዝተባህለት ቀያሕ መኪና ኣሰራ ከምዘየላ ኣቐዲሙ ዘረጋገጸ ወልደዝጊ “ኣይጸንሑን’ኮ፡ ሽዑ እዮም ናብ ገለ ሽርብ ኢሎም” በለኒ ቃላቱ ኩልፍ-ኩልፍ እንዳበሎ።

ሕማም ‘ፕሮሰስ’ ኤርትራውያን ስደተኛታት

ኣብቲ ፈለማ ናይ ናጽነት ዓመታት፡ ህጻናት ከለና፡ ታሕጓስ ናጽነት ገና ብሓድሹ ኸሎ፡ ኣብ ራድዮ ድምጺ ሓፋሽ ኤርትራ፡ ሓንቲ ብዙሓት ተኸታተልቲ ዝረኸበት ‘ፕሮሰስ’ ዘርእስታ ተኸታታሊት ራድዮ ድራማ ትፍኖ ኸምዝነበረት እዝክር። ናፍቖት እንዳማትካ ዘምጽኦ ኽሳራን እቶም ብሕማም ‘ፕሮሰስ’ ዝተለበዱ መንእሰያት ዘሕልፍዎ ኸንቱ ትጽቢትን ህይወትን እተዘንቱ ድራማ እያ ኔራ። ሕማቕ እዋን ኣርኪቡ እቶም ናይ ፈለማ 90ታት ህጻናት ጐቢዝና መንእሰያት ካብ ዝዀንናሉ ክሳዕ ሎሚ፡ ወለዶና ኽስደድ ክቕሰብን፡ ብሕማም ‘ፕሮሰስ’ ክልከፍን ዘመን ፈሪድዎ ኣሎ።

ሕማም ‘ፕሮሰስ’፡ ለይትን መዓልትን ንኣእምሮ ስደተኛታት ዝቈጻጸር፡ ዓሚቝ ሃረርታን ናፍቖትን ሃገራት ምዕራብ ዝንጸባረቐሉ፡ ብዛዕባ ናብተን ሃገራት ምብጻሕ ተስፋ ምርካብን ተስፋ ምዕራብን እናተበራረዩ ንኣእምሮን መንፈስን ዘሳጽዩሉ ኹነት እዩ። ኣብ ብዙሓት ክሳዕ ናይ ኣእምሮ ጸገም፡ ምስ ቤተሰብ ምግርጫው፡ ኣብ መገዲ ዘጋጥም ኣካላዊ ማህሰይትን ሞትን፡ ክሳራ ገንዘብን ካልኦትን ዝርከብዎም ኣሉታውያን ጽልዋታት ኣለውዎ። Continue reading “ሕማም ‘ፕሮሰስ’ ኤርትራውያን ስደተኛታት”